Beste operatie bij vergrote prostaat vergeleken

Moet u ’s nachts vaak uit bed om te plassen, is uw plasstraal zwak geworden of heeft u het gevoel dat uw blaas na het plassen niet leeg is? Dan zoekt u waarschijnlijk naar de beste operatie bij een vergrote prostaat. Het eerlijke antwoord is dat er geen operatie is die voor iedereen het beste is. Er zijn meerdere goede ingrepen, en welke bij u past hangt af van de grootte van de prostaat, uw klachten, uw leeftijd, uw medicijnen en hoe belangrijk het voor u is dat zaadlozing en erectie behouden blijven. Dit artikel helpt u die keuze te begrijpen en voor te bereiden. Het vervangt niet het gesprek met uw huisarts of uroloog.

Wat is een vergrote prostaat en welke klachten geeft het?

De prostaat is een klier ter grootte van een kastanje, die rond de plasbuis ligt, vlak onder de blaas. Bij veel mannen groeit de prostaat vanaf ongeveer het vijftigste levensjaar. Dit heet benigne prostaathyperplasie, afgekort BPH. Benigne betekent goedaardig: het is geen kanker. Een goedaardige vergroting kan wel samengaan met prostaatkanker. Bij twijfel kan uw arts daarom aanvullend onderzoek doen.

Door de vergroting kan de plasbuis worden dichtgedrukt. Typische klachten zijn:

• een slappe of onderbroken plasstraal
• nadruppelen na het plassen
• het gevoel dat de blaas niet helemaal leeg is
• vaker moeten plassen, ook ’s nachts
• plotselinge aandrang

Niet iedere man met een grote prostaat heeft klachten, en klachten hoeven niet altijd door de prostaat te komen. Daarom begint uw huisarts met een goed gesprek en onderzoek voordat er een behandeling wordt gekozen.

Wanneer is een operatie nodig?

Voor een goedaardige prostaatvergroting zijn grofweg drie benaderingen mogelijk: leefstijladviezen, medicijnen en een operatie. Meestal begint de behandeling met leefstijl, bijvoorbeeld aanpassingen in hoeveel en wanneer u drinkt. Daarna kunnen medicijnen volgen, zoals alfablokkers, die de spieren rond de plasbuis ontspannen, en 5-alfareductaseremmers, die de prostaat kunnen laten slinken.

Een operatie komt in beeld wanneer:

• medicijnen onvoldoende helpen
• medicijnen vervelende bijwerkingen geven
• u de klachten niet meer wilt of kunt accepteren
• er complicaties optreden, zoals het niet meer kunnen plassen (urineretentie), terugkerende blaasontstekingen, blaasstenen, bloed in de urine of een verminderde nierfunctie door de afsluiting

Het ene ziekenhuis stelt de indicatie voor een operatie wat eerder dan het andere. Praat daarom altijd uitgebreid met uw uroloog over de redenen om wel of niet te opereren.

Hoe kiest u de juiste ingreep? Vijf criteria

De Europese richtlijn voor mannelijke plasklachten, die ook de basis vormt van de Nederlandse richtlijn, koppelt de keuze aan een aantal kenmerken van de patiënt. Deze vijf criteria spelen meestal de hoofdrol. Een samenvatting per ingreep vindt u in de vergelijkingstabel.

1. Prostaatvolume. De uroloog meet de grootte van de prostaat, meestal met een echo. In de richtlijn passen TURP, aquablatie en laservaporisatie bij een volume van ongeveer 30 tot 80 ml. Bij prostaten groter dan 80 ml zijn HoLEP, een andere vorm van enucleatie of een open operatie de aanbevolen keuzes. UroLift is bedoeld voor prostaten kleiner dan 70 ml zonder uitstulping van de middenkwab.
2. Ernst van de klachten. Bij ernstige klachten of complicaties is een ingrijpender en grondiger ingreep vaak passender dan een lichtere techniek.
3. Leeftijd en algemene gezondheid. Of u veilig onder narcose of ruggenprik kunt, bepaalt mede welke ingreep mogelijk is.
4. Gebruik van bloedverdunners. Als u bloedverdunners gebruikt, kan de bloedingskans meewegen. HoLEP geeft in studies minder bloedverlies dan TURP. Stop nooit zelf met bloedverdunners, dit besluit neemt u samen met uw arts.
5. Behoud van zaadlozing en erectie. Bij TURP en HoLEP komt het voor dat het zaad bij een zaadlozing niet naar buiten komt maar in de blaas terechtkomt (retrograde ejaculatie). Aquablatie en UroLift worden in de richtlijn juist genoemd voor mannen die hun zaadlozing willen behouden.

Neem deze vijf punten mee naar uw afspraak, samen met de vragen aan het eind van dit artikel.

TURP: de bekende standaardoperatie

Werking. TURP staat voor transurethrale resectie van de prostaat. De uroloog brengt via de plasbuis een dunne buis met een elektrisch mesje in en verwijdert het weefsel aan de binnenkant van de prostaat in stukjes. De buitenkant van de prostaat blijft bestaan. Daardoor is er alleen een wond aan de binnenkant en is er geen snee in de buik. Na afloop krijgt u een katheter, en de blaas wordt gespoeld om bloedingen te stoppen.

Geschikt voor. Mannen met matige tot ernstige klachten en een prostaat van middelgrote omvang.

Voordelen. TURP is al lange tijd de standaardoperatie, de techniek is bekend en wordt in veel ziekenhuizen uitgevoerd. In de richtlijn staat TURP als eerste optie voor prostaten tot ongeveer 80 ml. De opname duurt in veel ziekenhuizen een nacht tot enkele dagen.

Nadelen en risico’s. Bij een groot deel van de mannen verandert de zaadlozing na een TURP: het zaad komt dan niet meer naar buiten. Verder kunnen bloedverlies, tijdelijke plasklachten en een katheter voorkomen. Het TUR-syndroom, een stoornis door opgenomen spoelvloeistof, is zeldzaam. Op termijn kan een nieuwe behandeling nodig zijn omdat prostaatweefsel opnieuw kan groeien.

Herstel. U heeft enige tijd een katheter. De duur en de opname verschillen per ziekenhuis. Meer hierover leest u in het onderdeel over herstel.

HoLEP en andere laserbehandelingen

Werking. HoLEP staat voor holmium laser enucleatie van de prostaat. Met een laser maakt de uroloog de vergrote prostaatkwabben los van het kapsel. Het losgemaakte weefsel wordt in de blaas met een speciaal instrument in kleine stukjes gesneden en verwijderd. Het weefsel kan worden onderzocht in het laboratorium. Er zijn ook andere lasertechnieken, zoals vaporisatie, waarbij weefsel wordt verdampt.

Geschikt voor. HoLEP is geschikt voor prostaten van verschillende grootte, ook voor zeer grote prostaten waarvoor TURP minder geschikt is en vroeger vaak een open operatie nodig was. Het is ook een mogelijkheid voor mannen die bloedverdunners gebruiken.

Voordelen. In studies geeft HoLEP minder bloedverlies, een kortere katheterduur, een kortere opname en minder bloedtransfusies dan TURP. De richtlijn noemt HoLEP als alternatief voor TURP of een open operatie. Op lange termijn lijkt de kans op een nieuwe operatie laag, maar dit verschilt per studie.

Nadelen en risico’s. De operatie duurt langer dan een TURP. De techniek vraagt veel training van de uroloog: de leercurve is lang en bij onvoldoende ervaring zijn complicaties zoals blaasletsel tijdens het verkleinen van het weefsel mogelijk. Ook na HoLEP komt retrograde ejaculatie vaak voor. Tijdelijke aandrang of plasklachten zijn mogelijk.

Beschikbaarheid. Een beperkt aantal Nederlandse ziekenhuizen biedt HoLEP aan, en de wachttijden kunnen lang zijn. Vraag uw uroloog of het ziekenhuis HoLEP uitvoert, hoeveel ervaring de operateur heeft en of een verwijzing naar een ander ziekenhuis nodig is.

Rezūm: behandeling met waterdamp

Werking. Bij waterdamptherapie, bekend onder de naam Rezūm, brengt de uroloog via de plasbuis stoom in het prostaatweefsel. De hitte laat het weefsel in de weken erna afsterven en slinken, waardoor de plasbuis meer ruimte krijgt.

Geschikt voor. Voor mannen met een prostaat van middelgrote omvang en matige tot ernstige klachten. Het exacte volumebereik verschilt per ziekenhuis en per patiënt, dus laat dit door uw uroloog beoordelen.

Voordelen. Het is een minder ingrijpende behandeling via de plasbuis. De zaadlozing blijft doorgaans behouden.

Nadelen en risico’s. Het effect treedt trager op, meestal pas na weken tot maanden. In die periode kunt u tijdelijke plasklachten of een katheter hebben. Er bestaat een kans dat later toch een nieuwe behandeling nodig is. In de gebruikte bronnen is voor Rezūm minder sterk bewijs gevonden dan voor TURP en HoLEP, dus bespreek de verwachtingen goed met uw uroloog.

UroLift en aquablatie

UroLift: implantaatjes die weefsel opzij houden

Bij deze techniek plaatst de uroloog via de plasbuis kleine implantaatjes die het prostaatweefsel opzij trekken, zodat de plasbuis wijder wordt. Er wordt geen weefsel weggehaald. De richtlijn noemt deze ingreep voor mannen die hun zaadlozing willen behouden, met een prostaat kleiner dan 70 ml en zonder uitstulping van de middenkwab. Het is dus niet voor iedereen geschikt. Vergeleken met TURP of HoLEP is de kans op een nieuwe behandeling groter.

Aquablatie: robotgestuurde waterstraal

Bij aquablatie wordt het prostaatweefsel met een krachtige waterstraal weggenomen. De uroloog stuurt dit proces met een robot en echobeelden aan. De richtlijn noemt aquablatie voor een volume van ongeveer 30 tot 80 ml als alternatief voor TURP, vooral voor mannen die hun zaadlozing willen behouden. In studies was het effect vergelijkbaar met TURP, en verloren minder mannen hun zaadlozing. Aandachtspunten zijn het risico op bloedingen en de beperkte gegevens op lange termijn. De techniek is niet in alle Nederlandse ziekenhuizen beschikbaar.

Prostaatembolisatie: een niet-operatieve optie

Werking. Bij prostaatembolisatie brengt een interventieradioloog via een prik in de lies een dun slangetje in de bloedvaten naar de prostaat. Daar worden de kleine bloedvaatjes dichtgemaakt, zodat het prostaatweefsel minder doorbloed raakt, slinkt en de klachten kunnen afnemen. Er is geen operatie via de plasbuis nodig.

Plaats in de richtlijn. De richtlijn noemt deze behandeling voor mannen die minimaal invasief willen behandelen en genoegen nemen met minder goede uitkomsten dan bij TURP.

Voordelen. Geen ingreep in de plasbuis en geen narcose in de gebruikelijke zin. Dit kan voor sommige mannen een aantrekkelijk alternatief zijn.

Nadelen. Het bewijs is kleiner, het gemiddelde effect is minder groot dan bij TURP en de kans op een nieuwe behandeling is groter. In Nederland wordt prostaatembolisatie maar in een beperkt aantal ziekenhuizen aangeboden. Of uw zorgverzekeraar de kosten vergoedt, moet u zelf navragen.

Vergelijkingstabel van de ingrepen

Onderstaande tabel geeft een globaal overzicht. De uitkomsten verschillen per patiënt, per ziekenhuis en per studie. Gebruik het als gespreksonderwerp en niet als advies.

Ingreep	Prostaatvolume	Herstel en opname	Zaadlozing	Erectie	Nieuwe behandeling
TURP	Tot ongeveer 80 ml	Katheter, vaak een tot enkele nachten opname	Verandert vaak (retrograde)	Meestal niet slechter	Kan op termijn nodig zijn
HoLEP	Ook zeer grote prostaten	Vaak korte opname en kortere katheter	Verandert vaak (retrograde)	Meestal niet slechter	Laag in studies
Rezūm	Middelgroot	Trager effect, weken tot maanden	Meestal behouden	Bespreek met uroloog	Kans aanwezig
UroLift	Kleiner dan 70 ml, geen middenkwab	Minder ingrijpend, verschilt per ziekenhuis	Meestal behouden	Bespreek met uroloog	Vaker dan bij TURP of HoLEP
Aquablatie	Ongeveer 30 tot 80 ml	Katheter, verschilt per ziekenhuis	Minder vaak verloren dan bij TURP	Bespreek met uroloog	Vergelijkbaar met TURP, weinig lange-termijngegevens
Prostaatembolisatie	Bij geselecteerde patiënten	Geen operatie via de plasbuis	Bespreek met uroloog	Bespreek met uroloog	Vaker dan bij TURP

Kracht van het bewijs: voor TURP en HoLEP is het bewijs het sterkst en in richtlijnen vastgelegd. Voor aquablatie, UroLift, Rezūm en prostaatembolisatie is het bewijs beperkter, vooral op de lange termijn.

Risico’s, herstel en wat u thuis kunt verwachten

Het herstel verschilt per ingreep en per ziekenhuis. Veel voorkomende zaken na een operatie via de plasbuis zijn:

• een katheter in de blaas, zeker de eerste dagen
• spoelen van de blaas, wat blaaskramp kan geven, meestal goed te verhelpen met medicijnen
• bloed in de urine, dat in de weken erna kan terugkomen
• tijdelijke plasklachten, zoals aandrang of branderig gevoel

Volg de leefregels van het ziekenhuis, bijvoorbeeld over drinken, zwaar tillen en sporten. Vraag ook wanneer u weer kunt autorijden en werken.

Neem direct contact op met uw huisarts, de huisartsenpost of het ziekenhuis bij:

• niet kunnen plassen
• koorts of koude rillingen
• veel bloed of stolsels in de urine
• hevige pijn

Veelgestelde vragen

Is een operatie altijd nodig?

Nee. Veel mannen komen eerst een tijd toe met leefstijladviezen en medicijnen. Een operatie komt pas in beeld als dat onvoldoende helpt, bijwerkingen geeft of als er complicaties zijn.

Helpt een operatie blijvend?

Bij de meeste mannen verminderen de klachten duidelijk, maar prostaatweefsel kan na elke ingreep opnieuw groeien. Bij sommige technieken, zoals TURP, UroLift en prostaatembolisatie, is de kans op een nieuwe behandeling groter dan bij HoLEP. Een garantie voor een blijvend resultaat bestaat niet.

Beïnvloedt een ingreep de erectie?

Na TURP en HoLEP is de erectie meestal niet slechter dan ervoor. Wel verandert de zaadlozing vaak. Voor andere technieken verschilt dit per ingreep, dus bespreek uw wensen vooraf met uw uroloog.

Wat vergoedt de zorgverzekering?

TURP en HoLEP vallen in principe onder de basisverzekering, waarbij uw eigen risico meetelt. Voor nieuwere technieken kan dit anders zijn. Controleer uw polis en vraag het vooraf aan uw zorgverzekeraar en het ziekenhuis.

Hoe lang is de wachttijd?

Dit verschilt per ziekenhuis en per techniek. Voor HoLEP kunnen de wachttijden langer zijn omdat niet elk ziekenhuis deze ingreep aanbiedt. Vraag het ziekenhuis naar de actuele wachttijd en of een ander ziekenhuis eerder kan helpen.

Kan een prostaat opnieuw groeien?

Ja, ook na een operatie kan prostaatweefsel weer aangroeien. Een klein deel van de mannen heeft daarom op termijn opnieuw een behandeling nodig.

Conclusie en voorbereiding op het gesprek met de uroloog

De beste operatie bij een vergrote prostaat is de ingreep die past bij úw prostaat, úw klachten en úw wensen. TURP en HoLEP zijn de best onderbouwde opties en HoLEP is ook geschikt voor grote prostaten. Rezūm, UroLift, aquablatie en prostaatembolisatie zijn minder ingrijpend, maar passen alleen bij bepaalde patiënten en hebben meestal een minder groot of minder lang bewezen effect. Laat de keuze nooit alleen op een tabel of een artikel berusten.

Vragen die u uw uroloog kunt stellen, in dezelfde volgorde als de criteria:

1. Hoe groot is mijn prostaat en welke ingrepen passen daarbij?
2. Hoe ernstig zijn mijn klachten en hoe snel zou een operatie verbetering kunnen geven?
3. Wat betekenen mijn leeftijd en gezondheid voor de keuze tussen de ingrepen?
4. Wat betekent mijn gebruik van bloedverdunners voor de ingreep?
5. Welke gevolgen heeft elke ingreep voor mijn zaadlozing en erectie?
6. Hoeveel ervaring heeft het ziekenhuis met deze ingreep en wat is de wachttijd?
7. Wat is de kans dat ik later opnieuw behandeld moet worden?
8. Wordt deze behandeling vergoed door mijn zorgverzekeraar?

Sluit je aan bij onze community